Goblen nasıl bitirilir: kalıba germe, çerçeveleme ve süsler

Goblen iki aşamada bitirilir: kalıba germe (işlenmiş kanavayı nemlendirin, dik açılı iğneleyin ve 24–48 saat kurumaya bırakın) ve ardından kalıba gerilmiş işi çerçeveli bir tabloya, bir süse ya da bir ustanın diktiği yastık ya da yılbaşı çorabına dönüştüren bitirme. Şu an elinizde tuttuğunuz şey kenarları bantlı, pejmürde, biraz yamuk bir kareyse bu tamamen normaldir; müze kalitesinde yılbaşı çorabına dönüşenler dahil her goblen projesi sonunda böyle görünür. Kalıba germe zorunludur ama çoğunlukla beklemekten ibarettir; bitirme ise yirmi dakikalık bir kendin yap çerçevelemesinden profesyonel dikime uzanır.

Bu rehber bütün yolu anlatıyor: adım adım kalıba germe, kendiniz yapmaya en çok değen iki bitirme (çerçeveleme ve süsler) ve işi dışarıya göndermenin dürüst hesabı.

Her iş neden kalıba gerilir

Yarım iğne çapraz yönde çeker. Her iğne, aynı yöne, binlerce kez; kanava da itaatkâr biçimde bir paralelkenara dönüşür. Ne kadar eğrileceği yönteminize (kontinental en çok, sepet örgüsü en az eğriltir) ve bir gergef üzerinde işleyip işlemediğinize bağlıdır, ama bir miktar eğrilme neredeyse her işte vardır.

Kalıba germe, yünün ve kanavanın nemliyken gevşediği ve gerilmiş hâlde kuruduklarında şekillerini koruduğu gerçeğinden yararlanır. Nemlendirin, dik açılı iğneleyin, kurutun: paralelkenar yeniden dikdörtgen olur, üstelik işleme yüzeyi de düzleşir. Gerginlik düzensizlikleri oturur ve iş o düz, yoğun, profesyonel görünümü kazanır. Çerçeve, süs, yastık ya da bitirme ustası; buradan başlamayan bir bitirme yolu yoktur.

Goblen nasıl kalıba gerilir

Gerekenler: kanavadan büyük, iğne batırılabilen bir tahta (yapı marketlerden alınan köpük yalıtım levhası klasik ekonomik seçimdir), paslanmaz toplu iğneler ya da T iğneleri, soğuk su dolu bir sprey şişesi ve hizalamak için bir ızgara. Izgarayı streç filmin altındaki bir kâğıda çizin ya da tahtayı kareli (pötikare) bir kumaşla kaplayıp karelerin ızgara olmasını sağlayın.

1. Önce boyanın renk verip vermediğini test edin. Göze batmayan bir köşeyi nemlendirin, üzerine beyaz kâğıt havlu bastırın ve renk geçişine bakın. Elle boyanmış ve renk geçişli (overdyed) ipler olağan şüphelilerdir; olağan suçlu da kırmızıdır. Herhangi bir geçiş varsa durun ve kuru kalıba germe yöntemini kullanın (sıkıca iğneleyin, suyu atlayın, sonucun yavaş geleceğini kabul edin) ya da işi bir profesyonele verin.
2. Arka yüzü sprey şişesiyle eşit biçimde nemlendirin. Her yeri nemli, ama damlamıyor. (Kanavayı kendiniz boyadıysanız (İngilizce) su geçirmez boya konusundaki titizliğinizin karşılığını aldığınız an budur.)
3. Bir kenarı bir ızgara çizgisi boyunca düz iğneleyin; iğneler çıplak kanava payından geçsin, asla işlemeden değil.
4. Karşı kenarı gerip iğneleyin. Eğriliği gerçekten çektiğiniz yer burasıdır; nemli yün sandığınızdan daha istekli hareket eder. Sonra kalan iki kenarı, köşeleri ızgaraya göre kontrol ederek iğneleyin; yaklaşık her 2,5 cm’de (1 inç) bir iğne.
5. 24–48 saat dokunmayın. “Herhalde kurumuştur” değil, kupkuru; iğneleri erken sökmek eğrilmenin kısmen geri sızmasına izin verir.
6. Çok eğrilmiş bir iş mi? İkinci bir tur bir başarısızlık değil, normaldir. Yoğun kontinental işler bazen buna ihtiyaç duyar.

Bitmiş bir işi çerçevelemek

Çerçeveleme kendiniz yapabileceğiniz en kolay bitirmedir ve kalıba gerilmiş goblen çok güzel çerçevelenir:

• Bağlayarak ya da iğneleyerek monte edin, asla yapıştırıcıyla değil. Kalıba gerilmiş işi tasarıma göre kesilmiş asitsiz bir köpük levhanın çevresine sarın, sonra kanava paylarını sağlam bir iple arka yüzde köşeden köşeye çaprazlama bağlayın: sıkı, eşit gerginlik ve sonsuza kadar ayarlanabilir. Levhanın kenarına batırılan paslanmaz toplu iğneler daha hızlı, biraz daha az kalıcı bir alternatiftir. Yapıştırıcı, aile yadigârlarının sararmaya gittiği yerdir.
• Diklik çerçevelemede değil, kalıba germede belirlenir. Çerçeve, ona verdiğiniz geometriyi sadakatle sergiler.
• Cam meselesi gerçek bir üslup tartışmasıdır: koruma mı doku mu. Cam kullanacaksanız ara parça konmasında ısrar edin; yüne değen cam yüzeyi ezer ve nemi hapseder. Camsız çerçeveliyorsanız UV filtresi daha önemli hâle gelir: yün boyaları solar, bu yüzden her iki durumda da işi en çok güneş alan duvardan uzak tutun.
• Çerçeveciler goblenle sık sık çalışır. İşi başkasına bırakmayı tercih ederseniz iyi bir çerçeve dükkânı bunlardan yüzlercesini bağlamıştır. Kalıba gerilmiş olarak götürün.

Bir süsü kendiniz bitirmek

Kendin yap bitirmelerinin kapısı; ilk projenizle (İngilizce) aynı hafta içinde rahatça yapılabilir:

1. Önce kalıba gerin, her zaman.
2. Payları işlemenin yaklaşık 1,5 cm (⅝ inç) dışından kesin. Tek iplikli (mono) kanavada (İngilizce) önce kesim çizgisi boyunca ince bir çizgi hâlinde tiftiklenme önleyici yapıştırıcı sürün; kilitli (interlock) kanava hiç tören yapmadan kesilebilir.
3. İşlenmiş şeklin artı aynı payın ölçüsünde bir astar kesin: keçe ya da kadife.
4. Sağ yüzler içe gelecek şekilde, işlemenin bir kanava ipliği dışından kenar boyunca dikin ve 5 cm’lik (2 inç) bir açıklık bırakın. Bitmiş kenarda çıplak kanava görünmesin diye dikiş işlemeye iyice yaslanmalıdır.
5. Ters çevirin, hafifçe doldurun (ya da düz bir süs için içine düz bir karton yerleştirin) ve askı ilmeğini dikişin içine sıkıştırarak açıklığı gizli dikişle kapatın.
6. Kordon her şeyi gizler. Dikiş çizgisi boyunca gizli dikişle tutturulan burgulu bir kordon, kendin yap süslerini dükkândan çıkmış gibi gösteren geleneksel dokunuştur ve eğri bir dikişi de tamamen affettirir.

İlki bir akşam sürer; beşincisi kırk dakika. Her yıl bir süs geleneklerinin temeli bundan daha azına dayanır.

Yastıklar ve ötesi

Düz kenarlı bir yastık, fermuarlı ya da zarf kapaklı bir arka yüz eklenmiş, daha büyük ölçekte bir süs yapımıdır; dikiş makineniz varsa orta düzey, makul bir dikiş projesi. Kendiniz bitirmenin çoğu kişi için anlamını yitirdiği yer: yapısı ya da kalıbı olan her şey. Kemerler (deri astar, metal aksam), çantalar ve her şeyden önce yılbaşı çorapları (o kavisli burun dikişi, astar ve konç gerçekten zordur), profesyonel bitirme sektörünün var olma nedeni olan projelerdir.

Profesyonel bitirme: maliyet ve zamanlama

Her goblen dükkânı ya işleri kendi bünyesinde bitirir ya da atölyelere aracılık eder ve onları kullanmak tamamen olağandır; kimse 15.000 iğne işleyip bir fermuarı dışarıya yaptırdığı için suçluluk duymaz. Kabaca rakamlar: süsler $30–75, yastıklar $75–150, yılbaşı çorapları $100–250, artı malzemeler; teslim süresi mevsime göre birkaç haftadan birkaç aya uzanır.

Mevsimsel tuzak yılbaşıdır: bitirme ustalarının sıraları sonbaharda tıkanır ve çoğu yılbaşı işlerini (özellikle çorapları) ekim ortasına kadar ister. Bir işin aralıkta yetişmesi gerekiyorsa işleme takviminizin uyması gereken gerçek son tarih budur.

Boş kanava üzerine şemayla işlenmiş bir iş, boyalı kanava işiyle tamamen aynı biçimde bitirilir; işi kalıba gerilmiş olarak götürün (ya da kalıba germesi için atölyeye ödeme yapın), kimse tasarımın nereden geldiğini sormaz. “Şemasını kendim çıkardım” demek ise her zaman harika bir övünme sebebidir.