Mandala kanaviçe: şemalar, renkler ve nasıl işlenir

Mandala, üzerinde çalıştıkça işlemesi kolaylaşan nadir tasarımlardandır. İlk dilimde öğrendiğiniz her motif yedi kez daha karşınıza çıkar, renk listesi kısadır ve mandalayı mandala yapan ışınsal simetri sayılabilir bir ızgaraya neredeyse kusursuzca oturur. Mandala kanaviçe modellerinin, salt işlemenin keyfi için yapılan işler arasında bu kadar büyük bir yer tutmasının nedeni budur: duvarda girift görünür, elde ise huzur verir.

Bu rehber mandala şemalarının nasıl kurulduğunu, nasıl seçileceğini, simetri bozulmadan nasıl işleneceğini ve bir mandala çiziminin nasıl kendi şemanıza dönüşeceğini anlatıyor.

Mandala şemasını farklı kılan ne

Kare ızgarada dört ve sekiz yönlü simetri

Kâğıda çizilen bir mandalanın kaç yaprağı olacağı serbesttir (altı, 12, 16), çünkü kalem çizgisi her açıda durabilir. Sayılabilir kanaviçe şeması bunu yapamaz. Kareleri kare bir ızgaraya dizilir ve bu ızgaradan temiz biçimde geçen tam dört ayna çizgisi vardır: dikey, yatay ve iki köşegen. Bu da mandala şemalarına iki doğal aile verir:

• Dört yönlü simetri dikey ve yatay eksenler boyunca aynalanır. Her çeyrek komşularının yansımasıdır; bir çeyreği tasarlayın, öbür üçü kendiliğinden gelir.
• Sekiz yönlü simetri buna iki köşegeni ekler. 45 derecelik sekiz dilimin her biri yanındaki dilimin yansımasıdır; sekizde birini tasarlayın, gerisi kendiliğinden gelir.

Mandala kanaviçe şemalarında sekiz yönlü olan daha yaygındır, çünkü kare ızgarada köşegen aynanın hiçbir bedeli yoktur: köşegen boyunca yansıtmak satır ve sütun numaralarının yerini değiştirir ve her kare başka bir kareye denk gelir. 12 yapraklı bir mandala ise yaklaşık olarak çizilmek zorundadır: yaprakları ızgaranın yeniden üretemeyeceği 30 derecelik adımlara düşer, bu yüzden bazıları ötekilerden bir kare geniş çıkar.

Bazı şemalar bunun yerine dönme simetrisi kullanır: kar tanesi değil fırıldak; her dilim bir öncekinin 90 derece döndürülmüş hâlidir. İşlemesi aynıdır; yalnızca kontrol yöntemi değişir.

Tek sayılı çarpı sayıları neden önemli

Bir mandala şemasının ölçülerine bakın, genellikle tek bir sayı görürsünüz: 99 × 99, 121 × 121, 149 × 149. Bu bilinçli bir seçimdir. Tek sayılı bir şemada tek bir orta kare vardır: 99 × 99’luk bir şemada bu 50. sütun, 50. satırdır ve her yanında 49 kare bulunur. Ayna çizgileri bu karenin ortasından geçer; böylece eksen boyunca uzanan bir kare genişliğindeki çizgi kendi üzerine yansır ve ortadaki motifin gerçek bir merkezi olabilir. Çift sayılı bir şemada merkez bir ızgara kesişimidir, dört karenin buluştuğu köşedir; eksen üzerindeki her şeyin iki kare genişliğinde olması gerekir ve merkez köşeli görünmeye yatkındır.

Tasarımcılar tek bir dilim çizer

Her dilim ilkinin kopyası olduğu için tasarımcılar genellikle yalnızca ilkini çizer ve gerisini simetriye bırakır. 99 × 99’luk sekiz yönlü bir mandalada dilim yaklaşık 1.275 karelik bir üçgendir; bitmiş şemadaki 9.801 karenin yaklaşık %13’ü. O ilk dilimde öğrendiğiniz her şey öbür yedisinde de geçerlidir.

Yayımlanan bazı şemalar yalnızca bir çeyreği, aynalanması gerektiğine dair bir notla basar. Çeyrek şemalar derli topludur, ama dört çeyreğin üçü için onları kafanızda çevirmeniz gerekir; tam bir şema, fazladan sayfalara değer.

Mandala kanaviçe şeması seçmek

Dört karar işin çoğunu halleder.

Ölçü. 99 × 99’luk bir şema 14 ct etaminde yaklaşık 18 cm (7 inç), 149 × 149’luk bir şema yaklaşık 27 cm (10,5 inç) eder. 200 kareyi aşan bir mandala aylar süren bir projeye dönüşür ve ancak dış halkası bittiğinde bittiği için yolun yarısında doğal bir durma noktası yoktur.

Renk sayısı. Genellikle 8 ile 15 renk arasıdır ve fazlası nadiren daha iyidir. Tasarım gölgelendirmesiyle değil şekilleriyle okunur; camgöbeğinin dördüncü bir tonu görünür ayrıntı eklemeden ip değişimini artırır. Bir kanaviçe şemasında kaç renk olmalı konuyu daha derinlemesine ele alıyor; mandalalarda her halkayı komşularından ayıran en küçük paleti seçin.

Tamamen dolu ya da açık fon. Tamamen dolu bir mandala fon dahil her kareyi doldurur ve bir çini ya da halı gibi görünür. Açık fonlu bir mandala motiflerin çevresinde kumaşı çıplak bırakır; bu, çarpı sayısını %30–50 azaltır ve kumaşın rengini tasarımın bir parçası yapar.

Geri iğne konturlu ya da yalnızca tam çarpı. Bazı şemalar her yaprağın ve halkanın çevresine koyu bir geri iğne çizgisi çeker; bazıları yan yana tam çarpılar arasındaki renk kontrastına dayanır. Konturlu şemalar daha keskin görünür ve birbirine yakın tonlarla da idare edebilir, ama geri iğne turu işleme süresine %10–20 ekler. Yalnızca tam çarpıdan oluşan şemalar daha hızlıdır ve cesur paletlere yakışır.

Dert etmeniz gerekmeyecek tek şey tek kalan çarpılardır: fotoğraftan dönüştürülmüş şemaları çekilmez kılan dağınık tekli çarpılar. Tek kalan çarpılar (İngilizce) kaynak görseldeki geçişlerden ve gürültüden doğar; mandalada ikisi de yoktur: renk alanları dört ya da sekiz kez tekrarlanan düz, sınırları belli şekillerdir. İyi hazırlanmış bir mandala şemasında yalnız kalmış çarpı neredeyse yoktur.

Mandala için renk seçmek

Mandala paletleri genellikle üç yaklaşımdan birine girer. Bu terimlerden biri size yeniyse renk teorisi rehberi kavramları anlatıyor.

Komşu renk paletleri renk çemberinin tek bir diliminde kalır (mavilerden camgöbeklerine, oradan yeşillere) ve sakin, su gibi bir mandala verir. Hiçbir şey çatışmaz, ama komşu halkalar birbirine karışabilir; yan yana renkler arasında açıklık bakımından en az iki adım bırakın.

Tamamlayıcı renk paletleri zıtları eşleştirir (maviye karşı turuncu, sarıya karşı mor) ve çoğu kişinin gözünde canlandırdığı enerjik görünümü verir. Bir tarafı motifler, öbür tarafı vurgular için kullanın; yarı yarıya bölüşüm göz yorar.

Geçişli halkalar tek bir renk tonunu ortada açıktan kenarda koyuya (ya da tersine) götürür. Bir mandala şeması renk sayısını en çok burada sessizce hak eder: tek bir tonda altı adımlı bir geçiş artı iki vurgu sekiz renk eder ve çok daha fazlası gibi okunur.

Koyu fonlar her şeyi parlatır. Siyah (DMC 310) ya da çok koyu lacivert (DMC 939) üzerine tamamen dolu bir mandala klasik görünümdür. Bedeli gerçektir: fon, 99 × 99’luk bir şemanın 9.801 çarpısının 4.000’ini tek renkle kaplayabilir ve lamba ışığında koyu çarpıları saymak yavaş ilerler. Alternatifi siyah etamin üzerine açık fonlu bir mandaladır: daha hızlıdır, ama güçlü bir ışığa ve ızgaraya bölmek için açık renkli bir kumaş kalemine ihtiyacınız olur.

Palet ne olursa olsun, onu ekran renklerine değil gerçek ipe göre kontrol edin. DMC renk kartı, 489 DMC renginin hepsini kodları ve adlarıyla gösteriyor; şemanız Anchor için yazılmışsa DMC–Anchor dönüşüm tablosu ikisini birbirine eşliyor.

Kumaş ve bitmiş ölçü

İşlenen alan, çarpı sayısının kumaş sıklığına bölümüdür: 14 ct kumaşta (inç başına 14 kare) 99 karelik bir şema 99 ÷ 14 = 7,1 inç, yani yaklaşık 18 cm eder.

Kasnak ve çerçeveleme için her kenara en az 8 cm (3 inç) ekleyin; yani 14 ct’de 99 × 99’luk bir mandala için 33 × 33 cm’lik (13 × 13 inç) bir parça kesin. Kumaş hesaplayıcı bunu her şema ve sıklık için yapar; bu sayılar size yeniyse etamin sıklığı ne demek rehberi onları açıklıyor.

Etamin mi evenweave mi? Mandalalar çapraz kenarlarla doludur (yaprak uçları, ışınlar, simetri eksenlerinin kendisi) ve etamin merdiven basamaklarını en çok çaprazlarda gösterir. 2 iplik üzerinden işlenen evenweave, aynı nominal sıklıkta aynı bitmiş ölçüyü verir (2 iplik üzerinden 28 ct, inç başına 14 çarpıdır); ama çaprazlar daha yumuşak okunur ve yaprak uçlarındaki çeyrek çarpıları yerleştirmek çok daha kolaydır, çünkü iğneyi bir deliğe değil bir kumaş ipliğine batırırsınız. Bedeli, evenweave’de saymanın daha zor olmasıdır. İlk mandala için 14 ct etamin gayet iyidir; ikincisinde 28 ct evenweave deneyin. Evenweave rehberi bu geçişi anlatıyor.

Mandala nasıl işlenir

Ortadan başlayın

Her mandala ortadan dışa doğru işlenir. Kumaşın ortasını, onu ikiye ve sonra bir kez daha ikiye katlayarak bulun; iki kat izinin kesiştiği yer başlangıç noktanızdır. Tek sayılı bir şemada orta kare tam bu kesişimin üzerine denk gelir; çift sayılı bir şemada kesişimi paylaşan dört kare merkezdir.

Önce ortadaki motifi işleyin ve dışa doğru ondan sayın; asla kumaşın kenarından değil. Her halka merkeze göre konumlanır; merkez bir kare kaymışsa her şey kaymıştır.

Simetriyle kendinizi kontrol edin

Mandalaları çoğu şemadan daha müşfik yapan kısım burası. Her çarpının ikizleri vardır. Orta kareyi (0, 0) noktasına koyun: (x, y) noktasındaki bir çarpının (−x, y), (x, −y) ve (−x, −y) noktalarında aynaları vardır; sekiz yönlü bir şemada bunlara (y, x), (−y, x), (y, −x) ve (−y, −x) noktalarında dört tane daha eklenir. Ortanın 23 kare sağına bir yaprak ucu işlediyseniz 23 kare soluna, 23 kare yukarısına ve 23 kare aşağısına da bir tane olmalıdır.

Yani her halkadan sonra ortadan aynı işaret noktasına dört yönde sayın. Üç taraf 23, biri 22 diyorsa sayım hatasını beş halka değil tek halka derinliğindeyken yakalamışsınız demektir. Dönme simetrili bir mandalada ikizler aynalanmak yerine döndürülmüştür ((x, y) noktası (−y, x), (−x, −y) ve (y, −x) ile eşleşir), ama kontrol aynıdır.

Halka halka ya da dilim dilim

Halka halka çalışmak, dışa geçmeden önce tasarımın bir halkasını baştan sona tamamlamaktır. Simetri kontrollerini anında yapmanızı sağlar ve her halka tek renk olduğunda daha az ip değiştirirsiniz. Dezavantajı, bitene kadar hiçbir şeyin bitmiş görünmemesidir.

Dilim dilim çalışmak, 45 derecelik bir dilimi ortadan kenara işleyip sonra bir sonrakine geçmektir. Dilimi bir kez öğrenir, yedi kez tekrarlarsınız ve erkenden tamamlanmış bir dilim elde edersiniz. Dezavantajı daha çok ip değişimi ve dilimlerin hizadan kayma olasılığının artmasıdır, çünkü her biri merkezden değil komşusundan sayılır.

Pek çok nakışçının vardığı orta yol: tasarım küçükken halka halka, her halkanın yüzlerce çarpı tuttuğu dış halkalarda ise dilim dilim.

Izgaraya bölme ve park yöntemi

Izgaraya bölme, yani şemadaki kalın çizgilerle eşleşmesi için her onuncu satır ve sütun boyunca sökülebilir bir ip geçirmek, 100 kareyi aşan her mandalada yapmaya değer. En azından iki orta ekseni ve iki köşegeni ızgaraya bölün; bu dört çizgi, her dilimin asıldığı iskelettir.

Park yöntemi, yani renkler arasında geçiş yaparken birkaç iğneyi ipli hâlde ön yüzde bekletmek, mandalada fotoğraf şemasına göre daha az önemlidir, çünkü renk akışları uzundur. Asıl yardımcı olduğu yer, birbirine yakın dört beş tondan oluşan geçişli bir halkadır: her ton için bir iğne, tek geçiş.

Ne kadar sürer

99 × 99’luk tamamen dolu bir mandala 9.801 çarpıdır. Saatte 100 çarpıyla ve sayım, ip değişimi ve molalar için %40 ek süreyle bu yaklaşık 135 saat eder: düzenli akşamlarla üç dört ay. Yüzde 55 doluluktaki açık fonlu bir sürüm yaklaşık 5.400 çarpıdır ve 75 saate daha yakındır. 149 × 149’luk tamamen dolu bir mandala 22.201 çarpıdır ve yarım yıllık bir projedir.

Mandalalar her tahminin hızlı ucuna yakın biter, çünkü uzun renk akışları iğneyi hareket hâlinde tutar. Süre hesaplayıcı kendi hızınız için bir aralık verir; kanaviçe ne kadar sürer (İngilizce) rehberi de ek süreyi açıklıyor.

Kendi mandalanızı tasarlamak ya da dönüştürmek

Bir çizimden ya da boyama sayfasından

Mandala çizimleri, bir fotoğraftan kanaviçe dönüştürücüsü için ideale çok yakın bir girdidir. Düz dolgulu temiz çizgi çalışmalarında fotoğrafları zorlaştıran şeylerin hiçbiri yoktur (geçiş yok, gürültü yok, yumuşak kenar yok); bu yüzden her dolgu bir ip rengine, her kenar bir ızgara çizgisine çok az kayıpla eşlenir. Birkaç ayar farkı yaratır:

• Renk sayısını 8–15’e ayarlayın. Kendi hâline bırakılırsa dönüştürücü iki dolgu arasındaki yumuşatılmış kenar piksellerine renk harcar ve kimsenin işlemek istemeyeceği ara bir ton çıkarır. Paleti sınırlamak bu kenarları yeniden dolgulara katar.
• Tek sayılı bir çarpı ölçüsü kullanın: 100, 120 ya da 150 yerine 99, 121 ya da 149; böylece kaynağın merkezi bir orta kareye denk gelir.
• Dört, sekiz ya da 16 yapraklı kaynakları tercih edin. 12 yapraklı bir mandala da dönüşür, ama ızgara 30 derecelik simetriyi tam olarak taşıyamaz ve yapraklar biraz düzensiz çıkar.
• İnce bir çizginin bir dolguyu kestiği yerlerde başıboş tek çarpıları kontrol edin. Tek kalan çarpı temizliği bunların çoğunu kaldırır; kalanları elle yeniden renklendirmek çabuktur.
• Yalnızca çizgilerden oluşan bir sayfayı önce boyayın. Beyaz üzerine siyah bir boyama sayfası, iki renkli bir kontur şemasına dönüşür; bu da nadiren istediğiniz şeydir.

Dönüştürdükten sonra FLOW Score (İngilizce), elinizdekini adil biçimde sınar. Bir mandala, renk alanları büyük olduğu için parçalanma (kaç tane yalnız kalmış tek çarpı var) ve yerellik (her rengin ne kadar sıkı kümelendiği) bakımından yüksek puan almalıdır; almıyorsa renk sayısı fazladır ya da kaynakta doku vardı.

Şema oluşturucuda sıfırdan

Bir mandalayı elle çizmek, simetrinin şemanın bir özelliği olmaktan çıkıp bir araca dönüştüğü yerdir. Kanaviçe şeması oluşturucuda fırça, çizgi ve şekil araçları; ayna ayarları (Sol–sağ ayna, Üst–alt ayna, 4 yönlü ayna, 8 yönlü ayna) ve döndürme ayarları (2, 4 ve 8 yönlü döndürme) olan ortak bir simetri modunu paylaşır. 8 yönlü aynayı açın; bir dilime yerleştirdiğiniz her çarpı aynı anda öbür yedisinde de belirir. Modları fırça aracı sayfası anlatıyor.

Eksenlerin bir orta sütuna ve satıra denk gelmesi için tek sayılı bir çalışma alanıyla başlayın, görünüm seçeneklerinden orta çizgileri açın ve yalnızca dikey eksen ile en yakın köşegen arasındaki dilimde çizin. Sonradan yapacağınız her değişiklik (genişletilmiş bir yaprak, yeniden renklendirilmiş bir halka) aynı şekilde yayılır.

Daha önce çizdiğiniz bir motiften yola çıkmak için onu seçin, kopyalayıp yapıştırın ve dönüştürme kontrolleriyle yatay ya da dikey çevirin veya 90 derece döndürün. Fırıldak mandalalar tek bir koldan böyle kurulur.

Mandalayı bitirmek

Mandalalar, kare çerçeveden çok yuvarlak çerçevede güzel duran az sayıdaki kanaviçe tasarımından biridir. Ahşap bir nakış kasnağı gayet meşru bir bitirme yoludur: fazla kumaşı kırpın, iç halkanın arkasına bağcıkla tutturun ya da yapıştırın ve asın (kasnakla bitirme her adımı anlatıyor). Paspartu açıklığı dış halkadan biraz büyük olan yuvarlak çerçeveler daha resmî görünür ve aynı şekilde çalışır.

Kare çerçeveletecekseniz paspartu açıklığını kumaşa göre değil mandalanın orta karesine göre ortalayın, çünkü yıkama ve kalıba germeden sonra paylar eşit kalmayacaktır. Kanaviçe nasıl çerçevelenir (İngilizce) bağcıkla germeyi, montajı ve cam sorusunu anlatıyor.

Çerçevelemeden önce yıkayın, sonra düz biçimde kalıba gerin (kare olarak iğneleyin, iki köşegen boyunca cetvelle kontrol edin); böylece hafifçe eğrilmiş bir işi yeniden düzeltirsiniz. Bitmiş örnekler için r/CrossStitch’te her yıl yüzlerce mandala paylaşılıyor; Lord Libidan da çerçeveleme ve kumaş seçimi üzerine iyi yazılar yazıyor.