Bargello w hafcie gobelinowym: jak działa ścieg płomienisty, z diagramami

Bargello to haft gobelinowy wykonywany wyłącznie pionowymi ściegami prostymi, tradycyjnie każdy przez cztery nitki kanwy, przy czym każdy ścieg jest przesunięty w górę lub w dół względem sąsiedniego, zwykle o dwie nitki. Wyhaftuj jeden rząd wzdłuż schodkowej linii, potem powtarzaj tę linię rząd po rzędzie w cieniowanych kolorach, a schodki zamienią się w płomienie, fale i zygzaki. Technika nazywa się też haftem florenckim albo ściegiem płomienistym.

Czym jest bargello

Większość haftu gobelinowego powstaje z półkrzyżyka – jednego małego ukośnego ściegu na każde skrzyżowanie nitek kanwy. Bargello używa zamiast tego jednego ściegu prostego: igła wychodzi w jednym oczku i wchodzi w oczko cztery nitki dokładnie nad nim, więc ścieg leży pionowo między dwiema nitkami kanwy.

Wzór bierze się z tego, gdzie zaczyna się każdy ścieg. Gdyby wszystkie zaczynały się na tej samej wysokości, wyszłyby zwykłe poziome paski. Bargello przesuwa każdy ścieg względem sąsiedniego, zwykle o połowę jego długości (dwie nitki), więc rząd wspina się i opada w poprzek kanwy. Następny rząd biegnie dokładnie tą samą linią tuż pod spodem, w kolejnym kolorze, i tak dalej, aż obszar się wypełni.

Nazwa pochodzi z Florencji. Według Stitch Bank Royal School of Needlework (po angielsku) w tamtejszym Pałacu Bargello zachował się komplet siedemnastowiecznych krzeseł obitych w tej technice, choć sama technika jest starsza, a jej pochodzenie niejasne. Ten sam ścieg nazywa się też ściegiem płomienistym, florenckim, węgierskim i irlandzkim.

Jedna uwaga przy szukaniu wzorów: „bargello” to także technika patchworkowa, w której pasy tkaniny przesuwa się względem siebie, żeby uzyskać takie same płomienie. Wzory patchworkowe i wzory do haftu gobelinowego łączy nazwa i wygląd, ale nie metoda.

Pierwszy rząd wyznacza wzór

Cały projekt mieści się w pierwszym rzędzie. Wyhaftuj go starannie, licząc każdy krok, a reszta pracy go powtórzy.

Każdy kolejny rząd dzieli oczka z rzędem powyżej. Górny koniec każdego nowego ściegu trafia w oczko, w którym skończył się ścieg nad nim. Nie liczysz już – podążasz. Dlatego bargello, gdy jest już rozpoczęte, idzie szybko i odpręża, i dlatego pomyłka w pierwszym rzędzie drogo kosztuje: powtarza się w każdym kolejnym.

Płomienie, fale i wielkość kroku

Kształt linii bargello zależy od dwóch rzeczy: o ile każdy ścieg przesuwa się względem sąsiedniego i ile ściegów leży na danej wysokości, zanim linia ruszy dalej.

• Jeden ścieg na krok daje strome, ostre szczyty: klasyczny płomień.
• Kilka ściegów na tej samej wysokości spłaszcza linię, więc szczyty stają się płaskowyżami, a wzór wygląda jak fala albo łuk.
• Większe kroki (np. ściegi przez 6 nitek przesunięte o 3) dają wyższe, bardziej dramatyczne płomienie. Mniejsze kroki dają łagodniejszy wzór.

Łącząc te zabiegi w jednej linii, osoby projektujące bargello rysują łuki, serca i medaliony ściegiem, który biegnie tylko w górę i w dół. Niektóre projekty idą dalej i rozwijają wzór od środka w czterech kierunkach, tworząc kwadraty przypominające kalejdoskop.

Jak zacząć pracę bargello

1. Znajdź środek kanwy. Złóż ją na pół w obu kierunkach i zaznacz miejsce, w którym krzyżują się zagięcia.
2. Wyhaftuj pierwszy rząd od środka na zewnątrz. Praca w obie strony sprawia, że wzór kończy się tak samo przy obu krawędziach. Jeśli wzór ma szczyt, umieść go na środku.
3. Wypełnij rzędy poniżej, potem powyżej. Każdy rząd podąża za poprzednim i dzieli z nim oczka. Wyhaftuj każdy rząd w jego kolorze na całej szerokości, zanim zaczniesz następny.
4. Wyrównaj górę i dół. Tam, gdzie obszar się kończy, schodkowe rzędy zostawiają luki o szerokości jednej do trzech nitek. Wypełnij je krótszymi ściegami prostymi, żeby krawędź wyszła prosta.

Utrzymuj luźne i równe naprężenie. Mocno dociągnięte ściegi proste zwężają się i odsłaniają kanwę między kolumnami.

Dobór kolorów do bargello

Klasyczne podejście to cieniowanie: cztery do sześciu odcieni z jednej rodziny kolorów, ułożonych od ciemnego do jasnego i powtarzanych w tej samej kolejności. Schodki linii wyglądają wtedy jak światło padające na powierzchnię, a płomienie zdają się migotać. Bargello wyhaftowane przypadkowymi kolorami traci ten efekt i wygląda jak paski.

Kilka wskazówek:

• Cieniuj równomiernie. Sąsiednie odcienie powinny różnić się mniej więcej o tyle samo. Duży skok między dwoma odcieniami rozbija płomień na osobne pasy.
• Dodaj jeden akcent. Kontrastowy kolor jako jeden rząd w każdym powtórzeniu (np. złoty wśród błękitów) obrysowuje kształt linii.
• Pilnuj partii barwienia. Każdy kolor występuje w długich rzędach przez całą pracę, więc zmianę partii widać. Kup każdy odcień od razu w całości.

Jeśli planujesz kolory na papierze, pokoloruj jedno powtórzenie linii w każdym odcieniu, zanim cokolwiek kupisz. Zmiana zdania kredką kosztuje znacznie mniej niż zmiana zdania w wełnie.

Kanwa i włóczka

Bargello haftuje się zwykle na kanwie mono. Ściegi proste układają się równo między jej pojedynczymi nitkami, a sam ścieg nie wyciąga kanwy z kształtu tak jak ściegi ukośne, więc dobrze się na niej pracuje zarówno na ramie, jak i w ręku. Przewodnik po rodzajach kanwy (po angielsku) porównuje kanwę mono, interlock i penelope.

Włóczka musi być na tyle pełna, żeby zakryć kanwę, bo ściegi proste kryją słabiej niż półkrzyżyki. Dobry punkt wyjścia to jedna nitka więcej, niż potrzeba do półkrzyżyka na tej samej kanwie: jeśli przewodnik po włóczkach i niciach (po angielsku) podaje dwie nitki wełny Persian do półkrzyżyka na kanwie 13 oczek/cal, do bargello spróbuj trzech. Wyhaftuj próbny rząd wzoru na marginesie i obejrzyj go z odległości pół metra, zanim się zdecydujesz.

Wełna to tradycyjny wybór, który daje miękki, matowy płomień, jaki większość osób ma przed oczami. Mulina bawełniana i jedwab dają bardziej błyszczące wykończenie, ale trzeba je układać (wygładzać nitki, żeby leżały równo obok siebie), żeby kryły równomiernie. Ścieg cegiełkowy (po angielsku), drugi popularny ścieg prosty, rządzi się tymi samymi zasadami doboru włóczki.

Schematy bargello

Schematy bargello wyglądają inaczej niż schematy do półkrzyżyka. Zamiast jednej kratki na ścieg rysują każdy ścieg jako pionową kreskę przez cztery linie siatki, zwykle dla jednego lub dwóch powtórzeń linii. Ponieważ każdy rząd powtarza pierwszy, schemat musi pokazać tylko jedno powtórzenie linii i kolejność kolorów.

Co Stitchmate (stitchmate.app) potrafi, a czego nie: rozrysowuje półkrzyżyki i półkrzyżyki petit, a nie ściegi proste, więc nie rozrysuje prawdziwego bargello. Dwie rzeczy robi jednak dobrze:

• Rozrysowuje płomień w stylu bargello półkrzyżykiem. Ta sama linia płomienia, wykonana jednym półkrzyżykiem na każde skrzyżowanie nitek, zachowuje wygląd i daje się rozrysować. Efekt jest drobniejszy i bardziej płaski niż prawdziwe bargello, a haftuje się go dłużej, ale może stanowić część większego projektu wykonanego półkrzyżykiem.
• Pomaga zaplanować kolory na siatce. Każda siatka pozwala wypróbować kolejność kolorów linii przed zakupem włóczki.

Częste błędy

Pomyłka w liczeniu pierwszego rzędu. Każdy rząd powtarza pierwszy, więc jeden zły krok powtarza się w całej pracy. Policz pierwszy rząd dwa razy albo wyhaftuj go najpierw włóczką z resztek i wymień, gdy już go sprawdzisz.

Za cienka włóczka. Kanwa prześwituje między kolumnami. Dodaj nitkę.

Odcienie zbyt od siebie odległe. Płomień rozpada się na paski. Wybierz odcienie, które równo przechodzą od ciemnego do jasnego.

Zaczynanie od krawędzi. Gdy zaczynasz od jednego boku, po drugiej stronie wzór urywa się w połowie powtórzenia. Zaczynaj od środka.

Więcej do poczytania

• RSN Stitch Bank: Florentine stitch (po angielsku) – Royal School of Needlework o ściegu, jego nazwach i historii
• Wikipedia: Bargello (needlework) (po angielsku) – historia i rodzaje wzorów
• Unwind Studio: Bargello wave (po angielsku) – poradnik krok po kroku ze zdjęciami, jak wyhaftować falę
• Needlery: Bargello canvaswork (po angielsku) – przegląd wzorów i technik bargello