Jak wykończyć haft krzyżykowy: 8 sposobów na pokazanie gotowej pracy

Wykańczanie haftu krzyżykowego ma dwa etapy. Najpierw porządki: sprawdź pracę ze schematem, schowaj i przytnij luźne końcówki, a potem wypierz ją i wyprasuj prawą stroną do dołu na ręczniku. Potem samo wykończenie – zamiana wyhaftowanej kanwy w to, czym ma się stać: obraz w ramie, tamborek, zawieszkę, poduszkę, kartkę. Pracę, która przeszła oba etapy, hafciarki nazywają FFO (fully finished object – w pełni wykończony przedmiot), a przepaść między „wyhaftowane” a „w pełni wykończone” to miejsce, w którym mnóstwo dobrych prac latami leży w szufladach.

Nie musi tak być. Większość wykończeń zajmuje najwyżej jeden wieczór, a właściwy sposób zależy głównie od rozmiaru pracy i miejsca, w którym ma zamieszkać.

Porównanie sposobów wykończenia

Czasy zakładają wypraną i wyprasowaną pracę. Prosta zasada wyboru: jeśli praca jest większa od dłoni i ma wisieć na ścianie przez dziesięciolecia, oprawiaj ją w ramę. Jeśli jest mała i chcesz ją skończyć dziś wieczorem, wykończ ją w tamborku albo zrób z niej zawieszkę.

Zanim zaczniesz: sprawdź, wypierz, wyprasuj

Każda droga do wykończenia zaczyna się tutaj, a pominięcie tego etapu to najczęstszy powód, dla którego gotowa praca wygląda odrobinę nie tak.

Sprawdź ze schematem. Przyłóż pracę do okna albo podświetlanej podkładki i porównuj ją ze wzorem fragment po fragmencie. Pominięte krzyżyki, niedokończona linia ściegu za igłą, zapomniany supełek francuski – to ostatnia chwila, w której poprawka jest tania. Szybciej pójdzie z aplikacją do śledzenia postępu albo schematem z zaznaczeniami (po angielsku). Jeśli znajdziesz błąd, przewodnik po poprawianiu błędów wyjaśnia, jak pruć, nie niszcząc kanwy.

Uporządkuj lewą stronę. Schowaj każdą końcówkę pod istniejącymi krzyżykami i przytnij ją tuż przy hafcie. Ciemne końcówki za jasną kanwą prześwitują po oprawieniu pracy, a długie luźne końce o wszystko zaczepiają.

Usuń siatkę. Jeśli kanwa ma fastrygowaną siatkę (po angielsku), wyciągnij teraz jej nitki. Linie z pisaka zmywalnego wodą znikają w praniu; linie znikające pod wpływem ciepła mogą wrócić na zimnie, więc je wypierz, zamiast polegać na żelazku.

Wypierz i wyprasuj. Pranie usuwa tłuszcz ze skóry, ślady po tamborku i brud, które gromadzą się przez miesiące haftowania. Letnia woda, kropla delikatnego płynu do naczyń, spokojne moczenie, zwinięcie w ręcznik – nigdy nie wykręcaj. Potem prasuj prawą stroną do dołu na grubym ręczniku, żeby krzyżyki pozostały wypukłe. Część o praniu w przewodniku po oprawie (po angielsku) dokładnie opisuje oba kroki, także to, jak sprawdzić trwałość koloru nici ręcznie farbowanych, zanim zbliżą się do wody.

Przed każdym wykończeniem pozwól pracy całkowicie wyschnąć. Wilgotna kanwa zamknięta w ramie albo zaszyta w zawieszce może spleśnieć.

Oprawa w ramę

Rama to wykończenie dla prac, w które włożono naprawdę dużo godzin i które mają przetrwać. Chroni haft przed kurzem, światłem i dotykiem i jako jedyna pasuje do dużych projektów.

W skrócie: przesznuruj kanwę na bezkwasowej płycie piankowej (albo przy mniejszych, mniej cennych pracach użyj płyty samoprzylepnej), wybierz ramę o odpowiedniej głębokości, a jeśli używasz szkła, upewnij się, że nigdy nie dotyka haftu – trzymają je z daleka przekładki albo passe-partout. Zszywki i klej w sprayu trwale niszczą kanwę i lepiej ich unikać.

Jest tu tyle do zrobienia dobrze, że temat ma osobny przewodnik. Jak oprawić haft krzyżykowy (po angielsku) opisuje krok po kroku sznurowanie, płyty samoprzylepne, rodzaje szkła, ramy bez szkła, samodzielną oprawę i oprawę u ramiarza oraz to, jak zaplanować margines kanwy pod ramę, zanim zaczniesz.

Jak wykończyć haft krzyżykowy w tamborku

Wykończenie w tamborku to najprzyjaźniejsze ze wszystkich i pasuje do nowoczesnego wyglądu wielu dzisiejszych wzorów – zwłaszcza okrągłych projektów, takich jak mandala dopasowana do tamborka.

1. Wybierz tamborek do wykończenia, a nie ten, w którym pracujesz. Drewniany albo bambusowy tamborek o 2,5–5 cm większy od projektu daje haftowi trochę przestrzeni.
2. Wyśrodkuj pracę w tamborku ze śrubą na górze, naciągnij kanwę jak skórę na bębnie i sprawdź, czy projekt jest prosto, patrząc wzdłuż rzędu krzyżyków.
3. Przytnij kanwę w koło około 2,5–4 cm poza tamborkiem dookoła.
4. Zmarszcz brzeg. Przeszyj przycięty brzeg ściegiem fastrygowym mocną nicią, ściągnij go, żeby kanwa równo zmarszczyła się za wewnętrzną obręczą, i zawiąż.
5. Zakryj tył. Wytnij kółko z filcu o rozmiarze wewnętrznej obręczy i przyszyj je ściegiem okrętkowym na zmarszczeniach albo przyklej do wewnętrznej obręczy klejem do tkanin. Filc zakrywa lewą stronę haftu i utrzymuje pracę płasko.

W tamborku kanwa zostaje odsłonięta, więc z czasem docierają do niej kurz i słońce – w kuchni albo przy sezonowej wymianie dekoracji to nic złego, gorzej przy pracy, którą chcesz przekazać dalej. Od czasu do czasu przejedź ją miękką szczoteczką.

Zawieszki z haftu krzyżykowego

Zawieszki to klasyczne wykończenie małych motywów – i świątecznych projektów, które w zeszłym roku nie zdążyły na choinkę.

Płaska zawieszka. Najszybsza wersja. Przyprasuj do lewej strony flizelinę z klejem, żeby kanwa się nie strzępiła, przytnij do wybranego kształtu z mniej więcej 2,5 cm kanwy wokół projektu, przyklej albo przyszyj do podkładu z filcu i dodaj pętelkę ze wstążki. Nożyce zygzakowe dają schludną krawędź bez żadnego szycia.

Wypchana zawieszka. Wersja, która wygląda jak ze sklepu. Złóż wyhaftowaną pracę i tkaninę na tył prawymi stronami do siebie i zszyj dookoła kilka nitek kanwy poza haftem, zostawiając 5 cm otworu. Wywróć na prawą stronę, lekko wypchaj, zszyj otwór ściegiem krytym razem z wsuniętą pętelką i wykończ szew skręconym sznurkiem. Sznurek ukrywa każdą nierówność szwu, dlatego używa go prawie każda osoba wykańczająca zawieszki.

Projekty wielkości zawieszki dobrze nadają się też do haftowania na papierze perforowanym, który można przyciąć tuż przy hafcie bez żadnego strzępienia.

Poduszki

Poduszka to konstrukcja zawieszki w większej skali, z tyłem na zakładkę albo na zamek, żeby można było wyjąć wkład. Szyta ręcznie wymaga cierpliwości; na maszynie zajmuje jedno popołudnie.

Kanwę wybierz z myślą o wykończeniu. Aida jest sztywna i może drapać na poduszce, o którą się opierasz – len i evenweave lepiej się układają i są przyjemniejsze w dotyku. Flizelina na lewej stronie wyhaftowanego panelu nie pozwala kanwie rozciągnąć się po wypchaniu. Poduszka jest często dotykana i od czasu do czasu prana, więc trzymaj się nici, które nie farbują, i pomiń koraliki oraz nici metaliczne, które będą się zaczepiać.

Biscornu i inne drobiazgi

Drobiazgi (ang. smalls) to małe szyte przedmioty – poduszeczki na igły, igielniki, zawieszki do nożyczek, poduszeczki na szpilki – które zamieniają maleńkie projekty w coś przydatnego. To też dobry pomysł na małe motywy dodawane gratis do czasopism i wspólnych haftowań (SAL).

Najbardziej znany jest biscornu, ośmiokątna wypchana poduszeczka z dwóch wyhaftowanych kwadratów. Każdy kwadrat otacza ramka ze ściegu za igłą o tej samej liczbie ściegów na każdym boku. Kwadraty łączy się z przesunięciem – róg jednego spotyka się ze środkiem boku drugiego – przeszywając ściegiem okrętkowym przez ramki ze ściegu za igłą, wypycha się kształt i przeciąga guzik przez środek obu stron, co nadaje mu charakterystyczne wgłębienie. Wygląda na skomplikowane, ale takie nie jest; ramka ze ściegu za igłą mierzy wszystko za Ciebie.

Igielnik to najłagodniejszy początek: wyhaftowany prostokąt podszyty tkaniną, złożony na pół, z filcowymi stronami w środku na szpilki i igły.

Kartki i zakładki

Przy najmniejszych projektach najszybszym wykończeniem jest kartka z okienkiem – trzyczęściowa kartka z wyciętym okienkiem z przodu. Wyhaftuj projekt nieco mniejszy niż okienko, wyśrodkuj go za otworem na taśmie dwustronnej i złóż trzecią część na tył, żeby go zakryć. Piętnaście minut i prezent gotowy.

Zakładki najlepiej wychodzą na taśmie Aida, czyli wstążce z Aidy z wykończonymi brzegami, więc obrębić albo postrzępić trzeba tylko oba końce. Haft na papierze perforowanym daje sztywną zakładkę, która nie potrzebuje podkładu.

Oba wykończenia to dobre miejsce na krótkie hasła i imiona – przewodnik po literach (po angielsku) podpowiada, jak dobrać rozmiar tekstu, który musi zmieścić się na małej powierzchni.

Blejtram i makatki

Jeśli chcesz nowoczesnego wyglądu bez ramy, naciągnij pracę na blejtram (płótno malarskie na krośnie) albo samo krosno: równo przeciągnij kanwę przez krawędzie, a potem przesznuruj ją albo przypnij zszywkami do drewnianej ramy z tyłu. Zszywki wchodzą tylko w drewno, z dala od haftu. Blejtram wygląda na ścianie jak współczesna sztuka i pasuje do wyrazistych, graficznych projektów – grafika pikselowa (po angielsku) wygląda na nim szczególnie dobrze.

Makatka to łagodniejsza opcja: podszyj pracę tkaniną, obrąb brzegi i dodaj na górze tunel na drewniany drążek albo gałązkę. Pasuje do samplerów i długich, wąskich projektów, które wymagałyby drogiej ramy na wymiar.

Naszywki, torby i ubrania

Do haftu na rzeczach, które się nosi, prowadzą dwie drogi.

Najpierw haft, potem przyszycie. Haftuj na Aidzie albo evenweave, przyprasuj do lewej strony flizelinę z klejem, przytnij z niewielkim marginesem, podwiń brzegi i przyszyj naszywkę do torby, kurtki albo dżinsu. Haftujesz na kanwie, z którą czujesz się pewnie, a naszywkę można przenieść, gdy kurtka się zniszczy.

Haft bezpośrednio przez kanwę rozpuszczalną. Kanwa rozpuszczalna (waste canvas) to tymczasowa siatka, którą fastryguje się na tkaninę, której nie da się liczyć. Haftujesz przez obie warstwy, potem zwilżasz kanwę i po jednej wyciągasz jej nitki, a krzyżyki zostają na ubraniu. Użyj tu ostrej igły – przewodnik po rozmiarach igieł podpowiada którą – bo tępa igła nie przejdzie przez gęsto tkaną tkaninę.

Przy wszystkim, co trafi do pralki, używaj bawełny, która nie farbuje, dobrze zabezpiecz każdą końcówkę i pierz ubranie na lewej stronie w delikatnym programie.

Wykończenie u profesjonalisty

Oddawanie prac do wykończenia to nic niezwykłego i nie ma powodu do wyrzutów sumienia – wiele doświadczonych hafciarek uwielbia haftować, a nie lubi szyć. Warto znać dwa rodzaje profesjonalnej pomocy:

• Ramiarze zajmują się oprawą. Za średnią pracę licz się z kosztem mniej więcej 80–150 USD, więcej ze szkłem konserwatorskim albo passe-partout na wymiar. Zapytaj, czy sznurują hafty; jeśli zszywają je albo kleją, szukaj gdzie indziej.
• Pracownie wykańczania robótek szyją zawieszki, poduszki, drobiazgi i skarpety świąteczne. Orientacyjnie to 25–60 USD za zawieszkę i 75–150 USD za poduszkę, plus materiały. Wiele sklepów z artykułami do haftu wykańcza prace na miejscu albo zna kogoś, kto to robi.

Jedni i drudzy mają jesienią pełne ręce roboty. Jeśli praca ma być prezentem gwiazdkowym, postaraj się oddać ją do połowy października. Przewodnik po wykańczaniu haftu gobelinowego opisuje ten sam przedświąteczny tłok od strony haftu gobelinowego, w którym pracownie wykańczania są jeszcze ważniejsze.

Zaplanuj wykończenie, zanim przytniesz kanwę

Wykończenie decyduje o tym, ile kanwy potrzebujesz, a to jedyna rzecz, której nie da się naprawić później. Zanim przytniesz:

• Rama: 7,5–10 cm (3–4 cale) z każdej strony, na sznurowanie na płycie i na zakrycie przez passe-partout.
• Tamborek: średnica tamborka plus około 5 cm z każdej strony, żeby tamborek mógł chwycić kanwę, a ta zmarszczyć się za nim.
• Zawieszki, drobiazgi, kartki: 2,5–5 cm z każdej strony.
• Poduszki: 5 cm plus zapas na szew.

Kalkulator kanwy zamienia liczbę krzyżyków i gęstość kanwy na rozmiar gotowej pracy i sam dodaje margines na ramę. Jeśli rozrysowujesz własny projekt, generator wzorów pokazuje rozmiar gotowej pracy na bieżąco, gdy zmieniasz gęstość kanwy, co pomaga dopasować projekt do tamborka albo ramy, które już masz.

Częste błędy

Przycinanie kanwy za blisko. Wąski margines wyklucza oprawę w ramę i utrudnia każde inne wykończenie. W razie wątpliwości zostaw margines na ramę i przytnij później.

Wykańczanie niewypranej pracy. Tłuszcz ze skóry, którego dziś nie widać, to żółte plamy, które zobaczysz za pięć lat, zwłaszcza pod szkłem.

Klejenie od przodu. Klej jest na filc, krawędzie płyty i wewnętrzną obręcz tamborka – nigdy tam, skąd może przesiąknąć na wyhaftowaną powierzchnię.

Zamykanie wilgotnej pracy. Ramy i wypchane zawieszki zatrzymują wilgoć. Poczekaj, aż kanwa będzie zupełnie sucha.

Zostawianie igły w kanwie. Igła wbita w margines na całe tygodnie może zardzewieć i zostawić plamę, która się nie spierze. Trzymaj ją zamiast tego na magnesie na igłę.

Dalsza lektura

• Lord Libidan (po angielsku) – szczegółowe instrukcje wykańczania, od tamborków po nietypowe wykończenia
• Peacock & Fig (po angielsku) – nowoczesne projekty do tamborka i porady o wykańczaniu
• Caterpillar Cross Stitch (po angielsku) – przystępne poradniki dla początkujących, także o tym, co zrobić po skończeniu haftu
• Royal School of Needlework (po angielsku) – porady konserwatorskie o pielęgnacji gotowych haftów
• r/CrossStitch (po angielsku) – wyszukaj „FFO”, a znajdziesz tysiące pomysłów na wykończenie od innych hafciarek